Không gì khiến người mới vào nghề hủy hoại bản mix của họ nhanh hơn reverb. Nhưng cũng vẫn nhờ reverb, kỹ sư giàu kinh nghiệm có thể dẫn dắt người nghe đi qua nhiều sắc thái cảm xúc khác nhau, thực có, ảo có, ma mị có…
Hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu về reverb.
Nội dung chính
Reverb là gì?
Trong cuộc sống thực, reverb có ở mọi nơi. Trong nhà tắm, trong phòng ngủ, trong rạp hát, trong văn phòng…
Hãy hình dung, khi bạn đứng trong một hang đá lớn, và hét thật to: AAA!
Bạn sẽ nghe thấy một hỗn hợp âm thanh phức tạp bao gồm:
- Âm gốc: Âm thanh gốc từ chính cổ họng, cơ thể bạn phát ra.
- Tiếng vọng (echo): Những tiếng AAA gần giống tiếng la hét của bạn, vọng ngược lại từ vách đá, trần hang ngay sau đó.
- Quầng tiếng vang: Một quầng tiếng vang mờ mờ, nhòe, ngân dài và ổn định. Chúng là hàng trăm, hàng nghìn phản dội khác nhau nhưng bạn không nghe rõ từng tiếng vọng đơn lẻ.
Hỗn hợp âm thanh này giúp bạn có cảm giác hữu hình về không gian xung quanh (kích thước, hình dạng, vật liệu…), vị trí cụ thể của nguồn âm và của chính bạn bên trong không gian đó. À… Bạn còn cảm nhận được đối tượng đang đứng gần hay xa bạn nữa!
Nhờ đó, bạn biết được mình đang ở trong 1 cái hang hay ở trong phòng ngủ, biết mình đang đứng hát ở giữa sân khấu khán phòng hay trong nhà tắm mà không cần mở mắt.
Lấy hỗn hợp ở trên, cắt bỏ đi âm thanh gốc, ta có reverb.
Hãy nghe ví dụ sau với nửa đầu không có Reverb, nửa sau có Reverb:
Vì sao mỗi không gian lại có đặc tính reverb khác nhau?
Âm thanh cần thời gian để truyền từ nguồn phát tới các bề mặt rồi phản xạ về tai. Khoảng cách, kích thước, và hình dạng không gian ảnh hưởng tới số lượng, thời điểm các phản xạ xuất hiện và dẫn về tai bạn.
Chưa hết, vật liệu, đồ đạc và cách bố trí trong phòng ảnh hưởng lớn tới đặc tính phản xạ, âm sắc của tiếng vang do can thiệp vào cường độ, âm sắc của phản xạ và thời gian ngân của từng tần số.
Vì thế, hai căn phòng có kích thước, hình dạng tương tự vẫn có thể nghe rất khác nhau.
Hàng ngày, mỗi khi đi vào 1 căn phòng nào đó (phòng ngủ, phòng khách…) hoặc đi ngang 1 không gian quen thuộc (thang máy, sảnh, hành lang, ban công, vỉa hè…), hãy thử nói 1 câu cố định: “Một, Hai, Ba, Sáu.”
Lắng nghe chính giọng nói của mình. Bạn sẽ bất ngờ về cách môi trường xung quanh thay đổi âm thanh gốc—vốn tưởng như vô cùng quen thuộc với chính bạn—ghê gớm như thế nào.
Vai trò của Reverb trong bản MIX?
Vai trò của reverb rất phong phú. Từ tạo cảm giác về không gian, chi phối tinh tế cảm xúc người nghe, cải thiện chiều sâu và chiều rộng của bản thu… tới cải thiện chất lượng của âm gốc, tạo hiệu ứng sáng tạo đặc biệt.
Tuy nhiên, nếu hỏi vai trò nào là quan trọng nhất, theo quan điểm của tôi, đó là: Chất keo gắn kết những nguồn âm rời rạc, giúp chúng hòa quyện với nhau.
Một bộ trống sau khi thu với nhiều mic bắt gần sẽ nghe rời rạc, không giống bộ trống thật. Vì cách chúng ta nghe trống ngoài đời không giống như cách những microphone bắt gần (close-miking) lắng nghe từng mảnh trống.
Vậy tại sao khi trộn với mic overhead (đặt phía trên bộ trống) và mic thu âm thanh phòng (mic room), bạn lại thấy âm thanh bộ trống tự nhiên hơn, hòa quyện hơn?
Vì cả mic overhead và mic room đều thu âm thanh bộ trống ở góc nhìn tổng quát hơn và bắt lẫn cả tiếng vang tự nhiên của phòng. Trong đó, mic room, do đặt xa bộ trống hơn, có tỷ lệ giữa tiếng vang của phòng và âm gốc bộ trống cao hơn.
Nhưng đó là khi ta thu được 1 chút reverb tự nhiên của căn phòng đó. Vậy nếu không có mic room hoặc dùng trống điện cấp thấp thì sao? Thì ta phải tự tạo ra reverb giả để “dính” các mảnh trống vào nhau chứ còn gì nữa?
Nào, trường hợp trên vẫn còn dễ bởi đó chỉ là kết nối các mảnh âm thanh rời rạc của 1 nhạc cụ lớn là bộ trống. Nhưng 1 bản nhạc có cả tá nhạc cụ khác nhau, ta phải làm sao?
Nếu sử dụng reverb, bạn có thể đưa chúng vào trong một không gian tổng thể nhờ dùng chung một reverb tổng. Hoặc bạn có thể lựa chọn những loại không gian, cách căn chỉnh reverb bổ trợ lẫn nhau cho nhiều nguồn âm khác nhau.
Khi sử dụng nhiều loại reverb, bạn cần phải để ý tới sự tương tác của chúng trong bản mix tổng thể để tránh tình trạng giọng hát nghe như ở khán phòng lớn, nhưng snare thì lại như ở trong phòng ngủ chung cư.
Thời nay, không mấy người có điều kiện thu âm trong những studio chuyên nghiệp cỡ lớn rộng hàng trăm, vài trăm mét vuông. Sử dụng microphone bắt gần cách nguồn âm chỉ vài cm rồi dựa vào reverb nhân tạo để giải quyết các vấn đề phát sinh là lựa chọn phổ biến của các phòng thu cỡ nhỏ.

Bất kể là bạn thu cả 1 dàn nhạc trong khán phòng hay chỉ đơn giản là 1 ban nhạc 3 cây bên trong một phòng tập nhỏ, âm thanh của các microphone bắt gần khi phát cùng nhau sẽ luôn rời rạc, trơ, như thể chúng không hề thuộc về 1 bản mix duy nhất.
Bởi vậy, nếu chỉ được phép dùng 1 reverb với 1 vai trò duy nhất cho bản mix bất kỳ, tôi sẽ luôn dùng reverb cho mục đích gắn kết những nguồn âm rời rạc vào cùng 1 tổng thể nhất quán.
Chúng có ở trong cùng 1 không gian chung hay không cũng không quá quan trọng. Nhưng chúng cần phải cùng thuộc về 1 bản nhạc.
Dưới đây là ví dụ của tạp chí SoundOnSound. Toàn bộ bản mix không có chút Reverb nào:
Vẫn bản mix đó, nhưng đã bổ sung reverb:
Còn nữa…
Bạn đã biết Reverb là gì.
Bạn đã hiểu vai trò cốt lõi của Reverb trong bản mix.
Chắc hẳn bạn đang rất nóng lòng dí ngay 1 con Reverb vào project để bắt đầu “gắn kết” không gian cho các nhạc cụ như tôi trình bày ở trên! Tốt thôi, nhưng từ từ đã!
Chúng ta cần hiểu hết các chế độ làm việc và thông số cơ bản của Reverb để hiểu thêm về nó trước đã. Hãy đón đọc các phần tiếp theo của bài viết nhé.
Series Reverb 101:
- Phần 1: Chất keo kết dính âm thanh
- Phần 2: Dạng không gian và Cảm xúc người nghe
- Phần 3: Thông số Thời gian
- Phần 4: Thông số Không gian Phòng và Thông số cơ bản khác

Chuyên gia âm thanh, tác giả sách
Nguyễn Thái Hà có hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực âm thanh. Anh thích nghiên cứu về tất cả các vấn đề xung quanh âm thanh để tìm ra các phương pháp tư duy tốt, quy trình làm việc hiệu quả cho kỹ sư âm thanh, nghệ sĩ, và người nghe nhạc đại chúng.


Hay quá. Thực sự chưa thấy chỗ nào chia sẻ kĩ như site này
Kết nhất câu : “Vai trò cốt lõi nhất của Reverb là gắn kết các nguồn âm thanh khác nhau và đưa chúng vào cùng một không gian chung”
Mix mà không dùng reverb nghe chán lắm, nghe nó cứ bộp một phát thẳng mặt luôn ấy :))
Hi ratbat15,
Tùy từng nhạc cụ và thể loại nhạc bạn nhé 😉
Nguyễn Thái Hà
Thank For !
chân thành cám ơn sự nhiệt tình của MIX!