Bạn đã hiểu và điều khiển được các thông số về thời gian của Reverb qua Phần 3 của loạt bài Reverb cơ bản.
Tuy nhiên, nếu chỉ áp dụng các thông số đó, bạn mới chỉ dừng lại ở việc làm người nghe ngờ ngợ về kích thước, dạng hình học tổng thể của căn phòng mà thôi.
Bài viết này sẽ giúp bạn bổ sung nốt những chi tiết tinh tế của bức tranh không gian mà bạn đang vẽ tặng người nghe.
Nội dung chính
Size – Kích thước phòng
Không phải reverb nào cũng có thông số size (hoặc room size), nhưng nếu có, bạn nên tận dụng.
Bản thân cái tên thông số đã mô tả tác dụng của nó: quy định cảm giác về kích thước của không gian, lớn hay nhỏ. Tùy theo thuật toán, thông số Size có thể độc lập hoặc tương tác với thông số Decay (reverb time); nhưng cỡ phòng lớn không nhất thiết làm thời gian vang tăng theo. Vì thời gian vang phụ thuộc vào cả thiết kế, cấu tạo, nội thất, vật liệu… của căn phòng chứ không chỉ riêng kích thước.
Thực tế, cảm giác về độ lớn và dạng hình học của căn phòng phụ thuộc rất nhiều vào cấu trúc của Early Reflections. Khi thay đổi kích thước phòng (Size), toàn bộ cấu trúc, phân bố, cường độ của các phản dội đầu sẽ thay đổi. Không chỉ vậy, tốc độ hình thành đuôi vang và đặc tính đuôi vang cũng thay đổi theo.
Hãy nghe ví dụ sau với nửa đầu Room Size 25m, nửa sau 60m; tất cả các thông số khác giữ nguyên.
Diffusion – Mức khuếch tán
Sóng âm va vào bề mặt nhẵn, cứng sẽ phản xạ lại khá nguyên vẹn cả về nội dung và cường độ. Phản dội nghe gần giống như âm gốc.
Tuy nhiên, nếu va phải bề mặt gồ ghề, nó bị tán xạ, khuếch tán thành nhiều âm phản xạ yếu hơn. Tùy thiết kế cụ thể của bề mặt gồ ghề đó, hiệu quả tán xạ, phạm vi tần số bị khuếch tán sẽ khác nhau.
Kết quả là từ một âm gốc, ta có nhiều phiên bản phản dội nhòe hơn, yếu hơn, âm sắc bị thay đổi so với âm gốc nhiều hơn trường hợp đầu tiên. Ta cũng khó nghe ra từng âm phản dội đơn lẻ hơn vì chúng đã nhanh chóng hòa với nhau thành một hỗn hợp phức tạp.
Thông số Diffusion giúp bạn điều khiển mức độ tán xạ, khuếch tán tiếng vang. Diffusion thấp, tiếng vang thưa, rời rạc hơn. Diffusion cao, tiếng vang dày hơn, mịn hơn.
Tùy thiết bị reverb mà thông số diffusion chỉ tác động tới đuôi vang hay tác động tới cả vùng phản dội đầu và đuôi vang. Bạn cần nghe thử hoặc đọc hướng dẫn sử dụng để xác nhận.
Nghe ví dụ sau với nửa đầu Diffusion 14%, nửa sau 87%:
Density – Mật độ
Thông số Density cho biết thiết bị reverb tạo ra bao nhiêu âm phản xạ trong 1 giây. Nói dân dã, bạn chỉnh Density để làm đuôi vang “đậm đặc” hay “loãng”.
Density khác Diffusion như thế nào?
Về bản chất, Density liên quan tới số lượng, tần suất tạo ra âm phản dội. Diffusion liên quan tới cách thức hình thành các phản dội và sự biến đổi, phát triển phức tạp của chúng theo thời gian.
Không phải reverb nào cũng có tham số Density. Nhưng gần như reverb nào cũng có Diffusion. Tác động của tham số Diffusion, để làm ta rối hơn, lại không nhất quán giữa các thiết bị khác nhau.
Tùy theo thiết bị, không phải tham số nào cũng hoạt động độc lập… mà điều khiển chéo lẫn nhau. Nếu reverb của bạn có mỗi nút Diffusion thì khả năng cao là nó kiêm nhiệm luôn tính năng của Density.
Hãy nghe ví dụ sau với nửa đầu Density bằng 0, nửa sau Density 79. Nhớ để ý Snare Drum.
Damping – Đặc tính hấp thụ âm thanh
Một căn phòng thông thường có nhiều loại bề mặt (kính, tường sơn phẳng, rèm, thảm, đá lát sàn…) và chứa nhiều đồ vật khác nhau (sofa, bàn gỗ, tủ…). Mỗi một loại kết cấu, loại bề mặt, loại vật liệu.. đều tương tác với âm thanh, hấp thụ âm theo theo cách khác nhau. Điều này dẫn tới tiếng vang trong phòng sẽ bị hấp thụ, tăng cường theo mức độ khác nhau, với tốc độ khác nhau ở các tần số khác nhau.
Trong cabin dán mút trứng, dải trung trầm trở xuống sẽ tiêu hao chậm hơn, ngân lâu hơn do các tấm mút mỏng không thể hấp thụ nổi vùng tần số đó.
Trong phòng mastering cao cấp, tiếng vang sẽ rất ngắn và trung tính vì hệ thống xử lý âm học ở đây có hiệu suất hấp thụ rất tốt ở cả dải trầm, trung, cao.
Những điều khiển về Damping cho phép bạn quy định tốc độ tiêu hao năng lượng của từng nhóm tần số khác nhau. Ở giây đầu tiên, tiếng vang nghe sáng. Đến giây thứ 2, tiếng vang mềm đi, tối hơn. Đến giây thứ 3, tiếng vang um lòi, tối như hũ nút.
Đó chính là sự khác biệt giữa can thiệp động của Damping và can thiệp tĩnh của equalizer (EQ).
Trong ví dụ dưới đây, Damping được kích hoạt ở nửa sau dẫn đến các tần số cao bị hấp thụ với tốc độ lớn hơn, tiếng vang trở nên tối dần theo thời gian:
Echo – Tiếng vọng
Bạn có nhớ ví dụ hét trong hang đá? Sau khi hét to chữ “A!”, bạn nghe thấy âm phản dội lại. Ban đầu có 1 tiếng A, về sau có thêm 1 hoặc 2 tiếng A nữa. Âm phản dội bé dần, nhòe dần. Những tiếng vọng này chính là Echo.
Để nghe được tiếng vọng đơn lẻ như vậy, âm phản dội cần phải có cường độ đủ lớn và độ trễ đủ dài so với âm gốc. Cường độ đủ lớn để nó đủ nổi trên quầng tiếng vang ở nền. Độ trễ đủ dài so với âm gốc để hệ thống thính giác của con người phân tách nó và âm gốc ra 2 thực thể riêng biệt.
Echo có thể là 1 hoặc một nhóm phản dội. Bởi vậy, nó có thể tạo ra cảm giác về độ lớn của không gian và làm reverb trở nên sống động hơn.
Hãy nghe ví dụ dưới đây với nửa đầu Echo 12%, nửa sau 73%.
Modulation
Âm thanh, tiếng vang trong không gian tự nhiên đều tạo ra và dẫn truyền chủ yếu qua không khí. Vì vậy, đặc tính môi trường liên quan tới áp suất, độ ẩm, nhiệt độ sẽ thay đổi đặc tính của tiếng vang. À… Tần số cao rất mong manh. Chúng có thể tự suy hao chỉ bằng cách di chuyển trong không khí.
Bởi vậy, có quá trời biến tác động tới tiếng vang của một không gian tự nhiên, khiến nó bị sai lệch âm sắc so với âm gốc tùy theo điều kiện vận hành, vị trí tương đối của nguồn âm và người nghe trong phòng.
Để làm đuôi vang có độ phức tạp, ngẫu nhiên giống như tiếng vang thực, người ta bổ sung thêm các điều khiển Modulation. Tính năng này khiến một hoặc nhiều tham số của reverb sẽ biến thiên theo thời gian thay vì chỉ là các giá trị tĩnh. Nhờ đó, reverb tạo ra sẽ sống động hơn, tự nhiên hơn. Các thuật toán reverb khác nhau, đương nhiên, sẽ triển khai modulation theo cách thức khác nhau. Do đó, rất khó để nói modulation cụ thể sẽ can thiệp vào thông số gì, ở giai đoạn nào, và chỉ làm những công việc cụ thể nào.
Khi sử dụng 1 chút, modulation cải thiện tiếng vang nhẹ nhàng, tăng cảm giác ướt át, mềm mại. Khi dùng với mức độ cao hơn, nó chuyển đổi vai trò thành 1 loại hiệu ứng âm thanh thú vị phục vụ mục đích sáng tạo, thiết kế âm thanh.
Trong ví dụ dưới đây, nửa đầu không có Modulation, nửa sau có Modulation 10%.
Equalizer (EQ)
Đây là công cụ rất quan trọng khi sử dụng reverb. Nó giúp bạn can thiệp trực tiếp vào âm sắc tiếng vang, làm tiếng vang ấm hay lạnh, tối hay sáng…
Bạn cũng có thể dùng EQ để lọc bớt những tần số trầm gây um, đục; lọc bớt tần số cao để làm mềm tiếng vang, giấu tiếng vang tốt hơn; hoặc giúp tiếng vang quyện với âm gốc thay vì làm nhòe.
Trong ví dụ dưới đây, nửa đầu không có EQ, nửa sau có EQ trên reverb để lọc bớt dải trầm:
Bạn đã thấy tự tin hơn khi sử dụng reverb chưa?
Qua 4 bài viết trong series reverb cơ bản, bạn đã biết được vai trò của reverb, cách reverb hình thành, mối liên quan giữa đặc tính của reverb và cảm nhận của con người, các tham số điều khiển quan trọng. Đây là lúc bạn đưa chúng vào thực hành trong dự án của mình.
Nếu chưa thật sự tự tin, hãy tham khảo cách sử dụng reverb cơ bản của Tạp chí MIX hoặc bình luận ở dưới đây.
Series Reverb 101:
- Phần 1: Chất keo kết dính âm thanh
- Phần 2: Dạng không gian và Cảm xúc người nghe
- Phần 3: Thông số Thời gian
- Phần 4: Thông số Không gian Phòng và Thông số cơ bản khác

Chuyên gia âm thanh, tác giả sách
Nguyễn Thái Hà có hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực âm thanh. Anh thích nghiên cứu về tất cả các vấn đề xung quanh âm thanh để tìm ra các phương pháp tư duy tốt, quy trình làm việc hiệu quả cho kỹ sư âm thanh, nghệ sĩ, và người nghe nhạc đại chúng.





Hic, chắc em tai trâu rồi. Em ko nghe đc sự khác biệt khi có it và nhiều Density
Chào SW Studio,
Bạn nên nghe bằng Studio Headphone và Studio Monitors để dễ thấy sự thay đổi trong âm thanh.
Chú ý phần True Reverb phía sau Early Reflections. 😉
Hà.
Trước tiên xin cảm ơn những kiến thức rất quý báu của các anh đã chia sẻ.Có lẽ đây là trang Web tiếng Việt đầu tiên mà tôi biết đề cập rất sâu rộng về vấn đề này.Tiện cũng xin các anh chỉ bảo giúp làm cách nào để tiếng Tremollo Cymbal chạy Pan từ trái qua phải và ở phía xa xa tạo thành vòm như bên trong nhà hát.
Rất mong tin các anh!
Gửi anh Doan Guitare,
Về thắc mắc của anh, trước tiên em muốn làm rõ Tremollo Cymbal là gì? Liệu có phải là kỹ thuật vê Cymbal không?
Nếu đúng là kỹ thuật về Cymbal nghe như Reverse Cymbal, việc tạo hiệu ứng đó rất dễ.
Bước 1: Tạo 1 track FX Channel MONO và send Cymbal vào track này.
Bước 2: Pan track Reverb sang bên đối lập với Cymbal. Tùy sở thích, anh hãy pan hơi lệch trung tâm hoặc pan chết về 1 bên
Bước 3: Cấu hình Reverb như em đã hướng dẫn qua P2, P3 và P4. Track reverb này, anh hãy để Diffusion thấp để Early Reflections được rõ hơn. Đẩy Pre-Delay cao 1 chút (từ 40-80ms tùy khẩu vị)
Bước 4: Tạo tiếp 1 track FX Channel nhưng lần này là STEREO, chọn 1 preset với Room Mode là Concert Hall hoặc Hall. Send CYmbal vào track này.
Track Reverb MONO giúp anh có cảm giác nghe như Cymbal đang lan dần sang bên loa đối lập.
Track Reverb STEREO giúp anh tái tạo không gian nhà hát cho Cymbal.
Nếu không muốn dùng Reverb MONO, anh có thể dùng Stereo Delay và cấu hình 2 kênh delay riêng biệt. Kênh đối lập với cymbal có delay time cao hơn.
Chúc anh thành công nhé 😉
Nguyễn Thái Hà
làm hẳn 1 bài viết về vấn đề này đi bác ơi 😀
Hi danman5912,
Mình sẽ làm nhiều bài về tiểu xảo Reverb. Bạn đón đọc nhé! 😉
Nguyễn Thái Hà
Cảm ơn anh rất nhiều.đã cho tôi được mở mang tầm nhìn về Reverb ,quả thật không thiết bị nào tồi ,chỉ con người sử dụng có tồi hay không mà thôi.
Rất mong những chia sẻ thiết thực của các anh!
Cảm ơn các chia sẻ của tác giả.
Xin hỏi anh thêm : anh có đánh giá như thế nào về các thiêt bị reverb dạng hardware như TC Electronic M3000, Reverb4000, Lexicon PCM91, PCM96, hay các serie cao hơn như Lexicon 300L, 480L, 960L
Thank you
Anh Thảo ơi,
Thật tiếc là nhóm chưa có dịp được sử dụng các Hardware Reverb Unit như vậy nên không thể đưa ra đánh giá chính xác.
Với Lexicon PCM96 thì nhóm mới có cơ hội sử dụng thử VST giả lập và cảm thấy rất ưng ý. Tín hiệu reverb tạo ra rất mướt, không hề thua kém các VST reverb đắt tiền hơn như Altiverb, WizooVerb… Không rõ bản hardware ra sao, nhưng với chất lượng của VST giả lập thì nhóm không có phàn nàn gì.
Thân mến,
Nguyễn Thái Hà
Cho tôi xin 1 preset thông số reverb cua lexicon PCM vst cho vocal duoc ko ban
cảm ơn anh đã gửi tới mọi người những bài viết bổ ích như vậy..hy vọng a sẽ thành công trong sự nghiệp của mình
Thân.
Hi anh Hà, cho em hỏi khi tạo Reverb track thì sử dụng MONO và STEREO khác nhau thế nào ạ?
Chào Phát,
Mono hay Stereo reverb khác nhau ở mục đích sử dụng. Khi bạn muốn reverb có độ tập trung cao và âm hình ổn định, bạn sử dụng mono. Khi muốn reverb nghe rộng rãi, thật hơn, bạn sử dụng stereo. Đây là những sự khác biệt cơ bản. Trong thực tế khi sử dụng sẽ còn rất nhiều bối cảnh nơi bạn có thể chọn Mono/Stereo reverb để tối ưu âm thanh, cảm xúc.
Nguyễn Thái Hà
Hay đến nỗi phải thét lên : Cám ơn
Anh ơi cho em hỏi, Echo với Delay khác nhau thế nào ạ?
Chào Đình Lộc,
Thực chất Echo là một dạng thức của Delay. Cả 2 đều là những tiếng nhại lại âm thanh gốc. Điểm đặc trưng của Echo là những tiếng nhại có sự tách biệt rõ ràng hơn do thời gian ngân lâu hơn. Bạn hình dung khi bạn hét trong hang động lớn, chữ A bạn hét sẽ được vang vọng lại thành nhiều chữ A khác nghe tách biệt với nhau. Đó là Echo. Bạn có thể chỉnh Delay Time trong Delay dài ra 1 chút (ví dụ từ 500-1000ms trở lên) để có Echo Effect. Nếu bạn dùng delay time ngắn, tiếng của bạn vẫn sẽ nhại lại âm thanh gốc, nhưng lúc này bạn sẽ khó nghe ra từng lần nhại riêng biệt vì nó nhanh và dính vào nhau.
Nguyễn Thái Hà